امروز با نسرين به ديدن مقبره استر و مردخاي رفته بوديم. استر همسر خشايارشا و دختري يهودي بوده كه در ‌آزادي سكونت و عبادت يهوديان در حكومت هخامنشي نقش مهمي داشته است. مردخاي هم عموي استر و از روحانيون يهودي بوده است. اين دو نفر در همدان و در كنار هم دفن شده اند و شنيده ام كه اين مقبره براي يهوديان همه دنيا بسيار محترم و مقدس است. پيرمرد راهنما ميگفت كه در همدان صد سال پيش حدود شصت هزار يهودي ساكن بوده اما هم اكنون فقط دوازده نفر يهودي در اين شهر زندگي مي كنند. تصور ميكنم آمار غلطي نباشد چون پدرم هم نقل ميكند كه در دهه چهل يهوديان همدان سه دبيرستان اختصاصي براي خود داشته اند در حاليكه در كل شهر تنها چهار يا پنج دبيرستان ديگر بوده است. اين ارقام مي تواند شاخصي براي نشان دادن مداراي مذهبي ما باشد.